Nhắc đến Hà Tĩnh, bên cạnh những danh lam thắng cảnh thiên nhiên, du khách còn có cơ hội khám phá nhiều địa điểm mang giá trị văn hóa và lịch sử đặc sắc. Trong đó, Khu di tích Đại thi hào Nguyễn Du là điểm đến tiêu biểu, gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của một trong những nhà thơ lớn của dân tộc Việt Nam.

Khu di tích Nguyễn Du tại Hà Tĩnh (Ảnh: Sưu tầm)
1. Nguyễn Du là ai?
Nguyễn Du (1765 – 1820), tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên, quê là làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân cũ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông xuất thân trong gia đình quý tộc, có cha là Nguyễn Nghiễm, từng giữ chức Tể tướng dưới triều Lê – Trịnh.
Năm Quý Mão 1783, Nguyễn Du dự khoa thi Hương ở trường Sơn Nam và đậu Tam trường (Tú tài). Mặc dù từng làm quan nhưng ông lại được hậu thế đánh giá cao ở sự nghiệp văn chương với các tác phẩm thơ chữ Hán hay chữ Nôm, có thể kể đến như:
- Thơ chữ Hán: Thanh Hiên thi tập, Nam Trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục…
- Thơ chữ Nôm: Đoạn Trường Tân Thanh, Văn tế thập loại chúng sinh, Văn tế Trường Lưu nhị nữ…

Đại thi hào Nguyễn Du để lại nhiều di sản văn hóa, trong đó có kiệt tác Truyện Kiều (Ảnh: Sưu tầm)
Nguyễn Du mất ở Huế năm 1820. Đến năm 1824, người ta cải táng ông và đưa về quê nhà Tiên Điền, Hà Tĩnh.
2. Lịch sử xây dựng khu di tích Nguyễn Du
Nhà thờ Nguyễn Du được xây dựng vào năm 1825. Công trình nằm tại quê nhà của ông, thuộc xóm Tiền Giáp. Trải qua nhiều năm, dòng họ Nguyễn Tiên Điền đã xây dựng thêm nhiều công trình. Trong đó có đền thờ, đình làng, văn bia và cầu cống.
Đến năm 1962, khu di tích Nguyễn Du được thành lập. Nhiều công trình đã được phục dựng và tu bổ. Khu di tích có tổng diện tích khoảng 28.562 m². Địa điểm này thuộc xã Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh.

Khu di tích Nguyễn Du khang trang hơn sau khi được trùng tu (Ảnh: VnExpress)
Những năm gần đây, khu di tích Nguyễn Du đã được đầu tư theo hướng trở thành một khu du lịch quốc gia và trở thành địa điểm về văn hóa – lịch sử thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
3. Cách di chuyển đến khu di tích Nguyễn Du
Khu di tích Nguyễn Du là điểm tham quan dành cho những người yêu văn học và lịch sử. Du khách có thể đến đây để dâng hương và tìm hiểu về cuộc đời của Đại thi hào.
Bạn có thể tham khảo hai tuyến đường sau:
- Từ thành phố Vinh: Di chuyển theo Quốc lộ 1A. Sau khi qua cầu Bến Thủy, bạn đến khu vực Nghi Xuân. Tiếp tục đi theo Quốc lộ 8B khoảng 4 km để đến khu di tích.
- Từ thành phố Hà Tĩnh: Đi theo Quốc lộ 1A về phía Bắc khoảng 45 km. Khi đến khu vực Nghi Xuân, bạn rẽ theo biển chỉ dẫn. Tiếp tục di chuyển khoảng 6 km để đến nơi.
4. Tham quan bên trong khu di tích Đại thi hào Nguyễn Du
Khu di tích Đại thi hào Nguyễn Du là quần thể gồm nhiều công trình có giá trị lịch sử và văn hóa. Mỗi công trình đều gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Đại thi hào.
Đến đây, du khách có thể tham quan các công trình thờ tự, khu tưởng niệm và bảo tàng. Những địa điểm này lưu giữ nhiều tư liệu quý về dòng họ Nguyễn Tiên Điền.
4.1. Tượng đài Đại thi hào Nguyễn Du
Tượng đài Nguyễn Du là một trong những điểm nhấn nổi bật tại khu di tích. Bức tượng được đúc bằng đồng, có chiều cao khoảng 4m tính từ bệ đến đỉnh tượng.
Đại thi hào được khắc họa trong trang phục áo dài truyền thống. Đầu đội khăn đóng, tay cầm bút lông. Hình ảnh này thể hiện phong thái nho nhã của một nhà thơ lớn.
Đây cũng là nơi nhiều du khách dừng chân dâng hương và chụp ảnh lưu niệm.
4.2. Nhà thờ Nguyễn Du
Nhà thờ Nguyễn Du được xây dựng vào năm 1825 tại quê hương Tiên Điền. Đây là công trình thờ tự có ý nghĩa quan trọng đối với dòng họ Nguyễn.
Bên trong nhà thờ có bàn thờ được xây bằng vôi cát. Phía trên đặt bài vị bằng đá với dòng chữ “Thanh Hiên Nguyễn Tiên Sinh”.
Ngoài ra, nơi đây còn lưu giữ bức hoành phi “Hồng Sơn thế phả”. Những chi tiết này góp phần thể hiện truyền thống và lịch sử lâu đời của dòng họ Nguyễn Tiên Điền.
4.3. Bảo tàng Nguyễn Du
Bảo tàng Nguyễn Du là nơi lưu giữ nhiều tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp của Đại thi hào. Đây cũng là điểm tham quan thu hút những người yêu thích văn học và lịch sử.
Tại đây, du khách có thể tìm thấy nhiều hiện vật quý như:
- Các bản Truyện Kiều cổ bằng chữ Nôm.
- Những tác phẩm văn học liên quan đến Nguyễn Du.
- Nghiên mực và chén uống trà.
- Các vật dụng gắn với dòng họ Nguyễn Tiên Điền.
Đặc biệt, những bản Truyện Kiều cổ giúp du khách hiểu hơn về quá trình lưu truyền của tác phẩm. Qua đó, giá trị văn học và nghệ thuật của kiệt tác được giới thiệu đến nhiều thế hệ.
4.4. Khu mộ Đại thi hào Nguyễn Du
Khu mộ Nguyễn Du là địa điểm quan trọng trong quần thể di tích. Ông qua đời tại Huế vào năm 1820. Đến năm 1824, phần mộ được đưa về quê nhà Tiên Điền.
Sau nhiều lần di dời, phần mộ hiện nằm tại khu vực Đồng Cùng. Trên mộ có bia ghi dòng chữ “Tiên Điền Nguyễn Du tiên sinh chi mộ”.
Đến đây, du khách có thể dâng hương tưởng nhớ Đại thi hào. Đây cũng là dịp tìm hiểu thêm về cuộc đời và những đóng góp của ông cho nền văn học Việt Nam.
4.5. Nhà Tư Văn
Nhà Tư Văn là một công trình nằm trong quần thể di tích dòng họ Nguyễn Tiên Điền. Nơi đây gắn liền với truyền thống học tập và tôn vinh đạo học của người dân địa phương.
Công trình còn là nơi thờ Khổng Tử. Qua đó, nhà Tư Văn thể hiện tinh thần hiếu học và sự coi trọng tri thức của người xưa.
Tham quan địa điểm này, du khách có thể hiểu thêm về truyền thống văn hóa và giáo dục của vùng đất Tiên Điền.
